De grote brand in het het Schoorls Duingebied hebben geplande werkzaamheden van het Staatsbosbeheer in een versnelling gezet. De werkzaamheden bestaan uit het plaatsen van rasters zodat er later dit jaar runderen kunnen grazen en het kappen van bomen. Dit wordt gerealiseerd in de periode van 8 februari tot 15 maart.
Begrazing, de locatie en uitvoering
Op twee plaatsen in het Schoorlse duingebied worden grote grazers ingezet. In het zuidelijke deel zullen de Mariavlakte, het Frederiksveld en het grote Ganzenveld begraasd gaan worden. Het noordelijke deel betreft het gebied tussen de Baaknolweg, de Harger Zeeweg en de Schoorlse Zeeweg en de Nieuwe weg. Een deel van het verbrande duingebied rondom het vogelmeer ligt in dit noordelijke deel. Om de vergrassing in dit verbrande deel zo snel mogelijk aan te pakken start op 8 februari de inrichting van het dit noordelijke gebied. Het is in totaal 240 hectare groot. De helft hiervan wordt met het verbrande gebied rond het Vogelmeer als eerst begraasd. Hier komen begin april de eerste runderen te lopen om de vergrassing snel de kop in te drukken. De andere helft van het noordelijke begrazingsdeel wordt pas dit najaar begraasd, na een nulmeting. Dit is een inventarisatie om de gevolgen van de begrazing voor de flora en fauna in kaart te brengen. Na de zomer wordt het zuidelijk begrazingsgebied ingericht, als ook hier een nulmeting is verricht. Dit gebied is 150 hectare groot. De totale oppervlakte is 390 hectare wat neerkomt op ongeveer 20% van het totale duingebied.
De werkzaamheden worden uitgevoerd door VENO, een bedrijf dat gespecialiseerd is in het plaatsen van rasters. Het raster dat in het duin komt bestaat uit dunne houten paaltjes met vier gladde draden waar stroom op komt te staan. Het voordeel van dit type raster is dat het de bewegingsvrijheid van de dieren in het Schoorlse Duin niet beperkt en nauwelijks opvalt in het landschap. Andere voorzieningen die aangebracht worden zijn overstapjes voor het noordelijk deel en veeroosters en klaphekjes voor het zuidelijk deel. Verder worden er voor het vee extra drinkplekken aangelegd.
Waarom begrazing?
Open duin is een zeer zeldzaam natuurtype dat we graag willen behouden. Door o.a. de hoge depositie van voedingsstoffen uit de lucht zien we dat het duin langzaam maar zeker steeds voedselrijker wordt en gaat vergrassen. Ook de opslag met houtige gewassen zoals dennen en vogelkers neemt toe en het open duin dreigt dicht te groeien. Met de traditionele manier van beheer als kappen van houtopslag, kunnen de duinen niet open gehouden worden. Dit is bovendien een tijdrovende en kostbare manier van beheer. Daarom is de keuze gemaakt voor begrazing als natuurlijke beheervorm.
Al in 2002 is een plan opgesteld voor begrazing. Door de bosbranden wordt het begrazingsplan in het noordelijk deel van het open duingebied versneld ingevoerd. Jeroen dit strookt niet, als het al in 2002 is opgesteld en nu 8 jaar later versneld wordt uitgevoerd, De kans op sterke vergrassing van het duin is hier namelijk zeer groot. Door de brand zijn veel voedingsstoffen vrijgekomen, en de kans bestaat dat er een explosie van soorten ontstaat, die ten koste zou gaan van de heide die we graag terug willen. Er moet dus nu actie ondernomen worden om dit open duingebied te behouden.
Waarom worden grote grazers ingezet
Uit andere natuurgebieden waar begraasd wordt blijkt dat begrazing met runderen verreweg de mooiste resultaten oplevert voor het open houden van het duin. Het is de meest natuurlijke vorm van beheer voor het open duin. Het is in verhouding met andere vormen van beheer een goedkope beheermaatregel. Maaien of met machines in het duin werken is lastig, zo niet onmogelijk. Machines zouden ook veel vernielen. Runderen geven een andere belevingswaarde aan het gebied. Door begrazing van het helmgras met runderen zal het duin ook weer vitaler worden. De vitale delen van helm worden graag gegeten door konijnen. We hebben in Petten al een toename in de konijnenstand gezien sinds daar begraasd wordt. Ook zal door de mest van de runderen een grotere variatie in beschikbare hoeveelheid voedingsstoffen ontstaan. Door betreding ontstaat bovendien meer variatie in bodemverdichting, wat ook weer effect heeft op de beschikbare voedingsstoffen. Beide leiden tot een grotere variatie in vegetatiestructuur en voedselkwaliteit. Dit is zowel gunstig voor planten als dieren om zich te vestigen.
Binnenkort wordt een keuze gemaakt tussen de soorten Black Aberdeen Angus en het Galloway rund. Beide soorten runderen zijn vriendelijk van aard en kunnen goed het hele jaar buiten zijn. Het zijn soorten die van schrale kost houden en zelfstandig kunnen kalveren. Al met al dus de ideale grazers voor dit soort natuurgebieden. Er zullen alleen koeien en jongvee gaan grazen, geen stieren.
Een vastgelegd paraboolduin wordt nieuw leven in geblazen
Paraboolduinen hebben een hoge natuurwaarde en horen van oorsprong thuis in het duingebied. Door de bosbrand is er aan de Nieuwe Weg, ten noordoosten van het Vogelmeer, een versnelde kans ontstaan om een vastgelegd paraboolduin weer tot leven te wekken. Dit was een plan wat er al langer lag. Het paraboolduin ligt aan de rand van het open duin zodat de wind er goed vat op kan krijgen wat de kans op succes vergroot. Door de bomen te rooien krijgen wind en zand hier vrij spel, zodat je weer met recht kan spreken van een levend paraboolduin.
Alle paraboolduinen zijn fossiel. Ze ontstonden in de periode 1000-1600, maar zijn allemaal vastgelegd door begroeiing van bomen humus en helmgras.
Op dit moment staan op het paraboolduin vooral verbrande bomen door de bosbrand. Deze bomen worden gekapt om het paraboolduin weer tot leven te wekken. 76% van het hout dat gekapt wordt, zal bestaan uit verbrande bomen. In een later stadium worden ook de boomstronken met wortels en de humuslaag verwijderd. Als dit niet gebeurt is de kans erg klein dat het paraboolduin tot leven komt en gaat stuiven. Het gebied dat gekapt gaat worden is 6 hectare groot. De natuurwaarde in dit gebied gaat daarmee omhoog. Natuurlijk zal de zandhagedis profiteren van dit paraboolduin. De verschillende micromilieus die ontstaan zijn geschikte leefgebieden voor tal van insectensoorten waaronder de zeer zeldzame duinbollenzweefvlieg. Karakteristieke plantensoorten die zich kunnen vestigen zijn Zandblauwtje, Buntgras, Vroeghaver, Duinviooltje, Klein Tasjeskruid, Zandhoornbloem en Duinreigersbek. Kraakloof en Zomersneeuw . Ook een aantal zeldzame paddenstoelen zijn te vinden op paraboolduinen, zoals het zandtulpje.
De bomen worden weliswaar gekapt, maar dit zijn hoofdzakelijk dennen afkomstig van de Oostenrijkste- en Corsicaanse den. Beide boomsoorten horen van nature niet in de Nederlandse duinen thuis. Op de bodem ligt een dikke verzuurde laag naalden met nauwelijks enige begroeiing. Dergelijke dennenbossen hebben als kenmerk dat de soortenrijkdom aan planten en dieren erg laag is.
Wat is een paraboolduin?
Een paraboolduin kenmerkt zich door een rug met paraboolvorm. Aan de lijzijde (windluwe kant) wordt deze rug begrensd door een steile storthelling. Aan de loefzijde (windkant) bevindt zich een steile helling met daarvoor een uitblazingsvallei: een uitgestrekte, vaak zeer vlakke vallei. Deze is soms tot op het grondwaterpeil uitgestoven. Er kunnen daar nieuwe natte duinvalleien ontstaan. Een paraboolduin heeft vaak "armen" die wijzen in de heersende windrichting. Ze zijn erg zeldzaam in Nederland en hebben een hoge natuurwaarde. In de Schoorlse Duinen waren vroeger veel van deze levende paraboolduinen, maar die zijn allemaal vastgelegd met bomen en helmgras.
De typische paraboolvorm ontstaat als gevolg van interactie met vegetatie. Een levend paraboolduin zal zich in de loop der jaren verplaatsen, afhankelijk van de wind, hoeveelheid zand, en vegetatie.
Komt er geen overlast door stuivend zand?
Deze vraag houdt natuurlijk veel dorpsbewoners bezig. In de directe omgeving van het paraboolduin kan stuivend zand ervaren worden, maar dat is niet anders dan op het strand met harde wind. De bebouwing aan de rand van de Schoorlse Duinen krijgt geen last van stuivend zand. Uit onderzoek is gebleken dat het zand dat van een paraboolduin stuift hooguit 100 meter verder neer komt. De afstand tot de dichts bijzijnde huizen is 700 meter.
Wat betekenen deze maatregelen voor de bezoekers van de Schoorsle Duinen?
Tijdens de werkzaamheden zien bezoekers machines in het duin. Een grote zaagmachine zal de bomen vellen, die vervolgens langs de Nieuwe Weg worden opgestapeld en later afgevoerd. Resthout zal worden versnipperd en afgevoerd.
Wat de begrazingsgebieden betreft blijft het zuidelijk deel gewoon toegankelijk voor publiek. Daar verandert niks. Bij de toegangswegen worden veeroosters en klaphekjes geplaatst. Het noordelijk deel, dat tot nu toe altijd gesloten was voor publiek, krijgt nu de status van struinnatuur en wordt vrij toegankelijk. Er komen overstapjes om het gebied toegankelijk te maken. Er komt dus 240 ha beleefbare struinnatuur bij.
In de begrazingsgebieden zullen geen ruiterroutes lopen, dit om het contact tussen runderen en paarden te vermijden. Er wordt een ruiterroute verlegd. Het gaat hier om de route langs de Harger Zeeweg.
Het zuidelijk deel is voor fietsers open. Zij kunnen gebruik maken van de Mariaweg. Deze weg is van 1 maart tot 1 juli gesloten in verband met het broedseizoen. Het noordelijk deel was al niet toegankelijk voor fietsers en dat blijft zo.
Honden mogen niet mee in het noordelijke deel. Dit deel was al niet toegankelijk voor honden en dat blijft zo. En in het zuidelijk deel is de hond welkom, maar aangelijnd. Buiten de begrazingsgebieden mogen honden in het gehele Schoorlse duingebied tussen 1 september en 1 maart los lopen.
De communicatie naar het publiek
Voor het publiek verandert er nogal wat in het duin. Niet zozeer voor de toegankelijkheid, maar wel voor de belevingswaarde. Daarom is het van belang dat er goede informatievoorziening is. In het gebied komen lessenaars met informatie over de werkzaamheden. Daarnaast organiseert Staatsbosbeheer voor bezoekers en andere geïnteresseerden op 10 en 17 februari van 14.00 tot 16.00 en op 13 februari van 10.00 tot 12.00 fietsexcursies. Deelnemers gaan samen met de boswachter het gebied in om de werkzaamheden te bekijken, informatie uit te wisselen en om vragen te stellen. De fietstocht vertrekt vanaf bezoekerscentrum Het Zandspoor en is uiteraard gratis.
Bron: Staatsbosbeheer
Klik hier voor een kaart van het begrazingsgebied>>
Zie ook: http://www.mtb-noordwest9.nl/
Deel deze informatie
